03 Mart 2024
02:52
TARİHÇİ YAZAR GAZİ AYDOĞDU YAZDI Montrö Sözleşmesi!..
Eğitimci tarihçi yazar Gazi Aydoğdu, Montrö Sözleşmesi’ni yazdı
Eğitimci tarihçi yazar Gazi Aydoğdu, Montrö Sözleşmesi’ni yazdı
İstanbul'un fethi ile Osmanlı Devleti’nin yönetimine giren Boğazlar’ın yönetimi, 1840 Londra Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin elinden çıkar, uluslararası bir yönetime verilir. Böylece Boğazlar sorunu başlamıştır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 1936'da imzalanan, Türkiye'ye İstanbul ve Çanakkale Boğazları üzerinde kontrol ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı veren uluslararası sözleşmedir.
Montrö Sözleşmesi, Türkiye'ye Boğazlar üzerinde tam savunma hakkı verir ve barış zamanı sivil kontrolle gemilerin özgürce geçişini garantiler.
Sözleşme, Karadeniz'e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini sınırlar.
Sözleşmenin şartları; özellikle Sovyetler Birliği Donanması'na Akdeniz'e erişim hakkı sağlaması yıllar boyunca tartışma konusu olmuştur.
Montrö sözleşmesi, Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi'nin yerine geçmiştir. Bu sözleşmeyle birlikte Uluslararası Boğazlar Komisyonu'nun da görevi sonlanmıştır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi çok taraflı sözleşme olarak 20 Temmuz 1936’da İsviçre’nin Montrö Şehri’nde 20 Temmuz 1936’da imzalandı. 09 Kasım 1936’da yürürlüğe girdi.
İstanbul ve Çanakkale Boğazları ile Marmara Denizi’ni kapsayan sözleşmenin taraf ülkeleri; Bulgaristan, Fransa, Yunanistan, Japonya, Romanya, Yugoslavya, Türkiye, Birleşik Krallık ve SSCB oldu.
Türkiye, Lozan Antlaşması'yla birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi'nin getirdiği kısıtlamalardan dolayı, daima endişe içinde olmuştu. Sözleşmenin imzalandığı tarihlerde güncelliğini koruyan silahsızlanma ümitlerine güvenen Türkiye'nin, silahlanma yarışının tekrar başlamasıyla duyduğu huzursuzluk giderek artmıştı.
Atatürk, gelişmeler üzerine, duyduğu bu huzursuzluğu ve Boğazlar'ın statüsünde değişiklik yapılması yolundaki teklifini, konu ile ilgili imzacı devletlere duyurduğunda farklı kutuplarda yer almaya başlayan, bu devletlerin, hemen hemen hepsinde ortak bir anlayış görmüştü.
İngiliz Dışişleri Bakanlığı’nın Temmuz 1936 tarihli bir notasında konu hakkında şu görüşlere yer verilmiştir: “Türkiye'nin Boğazlar Sözleşmesi'nin değiştirilmesi ile ilgili isteği, haklı kabul edilmektedir.”
Boğazların statüsü ve gemilerin geçiş rejimi ile her zaman yakından ilgilenen Birleşik Krallık'ın Türkiye'yi desteklemesine paralel olarak, Balkan Antantı Daimi Konseyi'nin 4 Mayıs 1936'da Belgrad'da yaptığı toplantıda, Türkiye'nin teklifini destekleme kararı alındı.
Türkiye'nin girişimi sonucu, Lozan Boğazlar Sözleşmesi'nin diğer akitleri tarafından da kabul edilince, Boğazlar'ın rejimini değiştirecek olan konferans, 22 Haziran 1936'da İsviçre'nin Montrö kentinde toplandı.
İki ay süren toplantılardan sonra, 20 Temmuz 1936'da Bulgaristan, Fransa, Büyük Britanya, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği, Yugoslavya ve Türkiye tarafından imzalanan yeni Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin kısıtlanmış hakları iade edildi ve Boğazlar bölgesinin egemenliği Türkiye'ye verildi.
Türkiye daha önce Sovyetler Birliği ile yaptığı saldırmazlık antlaşması uyarınca, Sovyetler Birliği'nin de desteğini aldı.
Sözleşmeye Türkiye adına Dışişleri Bakanı ve İzmir Milletvekili Dr.Tevfik RüştüAras, Türkiye Cumhuriyeti'nin Paris'te olağanüstü ve tam yetkili Suad Davaz, Türkiye Büyükelçisi, Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri Numan Menemencioğlu, Genelkurmay İkinci Başkanı Korgeneral Asım GÜNDÜZ, Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'nde Sürekli Temsilcisi, Sivas Milletvekili, Dışişleri Komisyonu Raportörü Necmeddin Sadak katıldı.
Sözleşme 9 Kasım 1936'da yürürlüğe girdi ve Milletler Cemiyeti Sözleşme Serisi'ne 11 Kasım 1936'da kaydedildi, günümüzde de yürürlüktedir.
Güncelleme:
03 Mart 2024 02:54
BENZER HABERLER
