YAPILAN İŞİN MAHİYETİ VE KADERİ Binanın kaçak halinden ötesi: Sorumluluk

80'li yıllarda hızlı göç alan ve gecekondu yapılanmasıyla kurulan Dilovası, ne yazık ki kaçak ve plansız yapılaşmanın tarihsel bir örneğidir.

Değerli bir dostumuzun anlattığı o çocukluk anısı—amcasının oğluyla oynadıkları tarla bölme oyunu—ülkenin o dönemdeki genel durumunu, yani hızlı ve denetimsiz yapılaşma kültürünü çok iyi özetliyor:

Geniş bir alanı taşla çevirip tarla diye bölmüşler, kura atıp paylaşmışlar. Oyun bitmiş gitmişler ama o yere kimse dokunmamış, sonradan büyükleri yeri sahiplenmiş.

‘Bütün malzemeler hazırlanır, bir gecede evler yapılırdı; gün doğmadan perdeleri asıp evin içine girdin mi ev sahibi olurdun.’

​Bugün, günümüzde geldiğimiz noktada, bu plansız yapılaşmanın zemininde altı canımızı kaybettiğimiz acı bir yangın yaşadık. Faciada hayatını kaybeden yurttaşlarımıza, kardeşlerimize Allah'tan rahmet, yakınlarına sabır ve başsağlığı diliyoruz. Sorumluların cezalarını çekmesi şarttır, ancak sorumluları doğru adreste aramamız gerekiyor.

​BİNANIN KAÇAK HALİ Mİ, İŞİN MAHİYETİ Mİ?

​Kamuoyunda sıkça tartışılan mevzuu; "Bina kaçak, neden yıkılmadı?" sorusu önemlidir, ancak bu trajedinin ana sebebi olup olmadığını sorgulamalıyız.

Kaçak Binanın Yangınla Direkt İlgisi: Bir binanın ruhsatsız veya kaçak olması, o binada yangın çıkma olasılığını doğrudan artıran bir sebep değildir. Yangının temel nedeni, binanın fiziki durumu (yapı malzemeleri, elektrik tesisatı vb.) ve içinde yapılan işin tehlike seviyesidir. Evet, kaçak binalar yıkılmalıdır; Dilovası'ndaki bu yapı stoku ayrı bir sorundur ve çözülmesi gerekir. Ancak gerekçe ve sorumlu ararken meseleyi sadece binanın kaçak olduğunu yüklemek, yetersiz kalır. Binanın kaçak hali ile yangının çıkış sebebi birbirinden ayrı konulardır ve öyle değerlendirilmelidir.

 Sayısız kaçak yapının olduğu bir ilçede yangının çıkış sebebini sadece binanın kaçak olmasına yüklemek asıl gerekçeyi ve sorumluyu gözden kaçırmaktır.

​Asıl Sebep / Yapılan İşin Mahiyeti: Bu yangının kaynağı, binanın kendisinden ziyade, içinde yapılan işin tehlikeli mahiyetidir. Söz konusu işyeri, yanıcı ve parlayıcı maddelerin—özellikle de parfüm ve alkolün—bir arada kullanıldığı bir üretim yerildi

​Özel Önlemler Zorunluluğu: Parfüm ve alkol içeren üretim, basit usullerle yapılamaz. Yanıcı ve parlayıcı kimyasalların kullanıldığı bu tür faaliyetler, özel depolama, havalandırma, yangın söndürme sistemleri ve elektrik tesisatı için yüksek güvenlik önlemleri gerektirir.

​Kaçak Yapı + Tehlikeli İş = Büyük Risk: Binanın kaçak olması, genellikle bu tür işler için gerekli olan, ‘İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı’ ile ‘İş Sağlığı ve Güvenliği - İSG Kuralları’na dair eksikler, denetimlerin yapılmadığının göstergesidir. Bu da bizi asıl soruna götürür:

​TARTIŞMAMIZ GEREKEN KRİTİK KONULAR

​Bu trajedinin önlenmesi, binanın yıkılmasıyla değil işin kurallara uygun yapılmasıyla mümkündü. Tartışmamız ve sorgulamamız gereken konular şunlardır…

​Çalışma Ruhsatı ve Denetim: Bu atölyenin yanıcı-parlayıcı maddelerle üretim yapmak için ÇALIŞMA RUHSATI var mıydı? Ruhsatı olsa bile, tehlikeli madde üretimi için gerekli özel izinler alınmış mıydı? Denetimler gerçekleş miydi?

​İSG Kurallarına Uygunluk: Çalışma ortamı, kısaca İSG diye tanımlanın İş Sağlığı ve Güvenliği kurallarına uygun muydu? Yanıcı maddeler için özel havalandırma sistemleri, uygun depolama alanları, acil çıkışlar ve yangın söndürme tüpleri/sistemleri yeterli miydi?

​Kentsel Dönüşüm ve İşyeri İzni Çelişkisi: Kaçak bir binada böylesine yüksek riskli bir üretimin yapılmasına, mahalle sakinlerinin can güvenliğinin hiçe sayılmasına kimler göz yumdu?

Kaçak yapılaşma sorununun çözümü kapsamında kaçak binanın yıkımı ayrı, denetimsiz ve tehlikeli üretim izni ayrı bir sorumluluk alanıdır.

​SONUÇ: Kaçak yapı vakası Türk futbolundaki ‘yarım kalan temizlik’ vakası gibi, ülkemizin kronik ve çözülmemiş yapısal sorunlarından biridir. Ancak bu yangının faturası geçmişten gelen bu yapılaşma hatasına değil, güncel olarak yüksek tehlikeli nitelikli bir iş kolunda en temel güvenlik önlemlerini almadan işi yürütenlere ve denetlemesinde yetersiz kalan mekanizmalara kesilmelidir.

Yangının ve beraberinde can kayıplarının sorumlusu, betonun kaçaklığı değil, alkolün bilinen parlayıcılığına karşı alınması gereken önlemlerde yetersiz kalınmasıdır.

 

Yazarın tüm yazıları