ALIŞMAK ÇÜRÜMENİN EN SESSİZ HALİ Sistem zayıfsa rüzgar fırtınaya döner

Meseleyi sadece dışarıya bağlamak kolaycılık olur. Hatta en büyük hata bu olur. Çünkü dışarıdan gelen baskının etkili olabilmesi için içeride bir zemin gerekir. Sağlam bir sistemin olduğu yerde dış baskı sadece rüzgâr yapar.

**

Dış baskı mı, içerde biriken zafiyetler mi? Türkiye’nin sıkışmışlığının asıl nedeni nerede?

Eskiden kuşatma dediğin şey gözle görülürdü. Tank olurdu, top olurdu, düşman belliydi. Şimdi öyle değil. Şimdi kimse sınırımıza dayanmıyor ama toplumun büyük bir kısmı aynı duyguyu yaşıyor: sıkışmışlık. Markette, faturada, kirada… İnsanlar tam tarif edemiyor belki ama hissediyor. Bir baskı var. Adı konmamış bir kuşatma var.

Çünkü artık savaşlar eski usul yürümüyor. Kimse “savaş ilan ettim” demiyor. Ama ülkeler yavaş yavaş zorlanıyor, daraltılıyor, nefessiz bırakılıyor. Ekonomiyle, finansla, krediyle, algıyla… Bir ülkeyi diz çöktürmek için işgal etmene gerek yok. Paranın yönünü değiştir, risk algısını yükselt, o ülke zaten kendi içinde daralmaya başlar. Bu yeni dünyanın gerçeği, hoşumuza gitse de gitmese de.

Ama meseleyi sadece dışarıya bağlamak kolaycılık olur. Hatta en büyük hata bu olur. Çünkü dışarıdan gelen baskının etkili olabilmesi için içeride bir zemin gerekir. Sağlam bir sistemin olduğu yerde dış baskı sadece rüzgâr yapar.

Bakın Avrupa’da bazı ülkeler, örneğin İspanya… ABD’nin ve İsrail’in politikalarına açıkça karşı durabiliyor. Neden? Çünkü içeride işleyen bir sistem, belirli bir kurumsal omurga ve siyasal özgüven var.

Ama sistem zayıfsa o rüzgâr fırtınaya döner, savurur.

Asıl mesele de tam burada başlıyor. Çünkü bizde tartışma çoğu zaman yarım kalıyor. Dış baskıyı konuşuyoruz ama içerdeki zafiyetleri konuşmaktan kaçınıyoruz. Oysa gerçek tabloyu görmek için ikisine birlikte bakmak zorundayız.

Deprem oluyor, binalar yıkılıyor. “Kader” deyip geçiyoruz. Patlama oluyor, ruhsatsız atölye çıkıyor, birkaç gün konuşulup unutuluyor. Kamu ihalelerine bakıyorsun, aynı isimler, aynı çevreler. Denetim desen çoğu zaman kağıt üstünde. Sonra dönüp “dış güçler” diyoruz. Evet varlar. Ama kapıyı açık bırakırsan içeri gireni suçlamak tek başına yetmez.

Hiç kimse güçlü bir devleti dışarıdan yıkamaz. Bu, tarihin değişmeyen kuralıdır. Ama içi zayıflamış, kuralları aşınmış, liyakati geri plana itilmiş bir yapıyı sarsmak zor değildir. Hatta çoğu zaman bir dokunuş yeter. Sorun güçsüzlük değil, yanlış kullanılan güçtür.

Daha tehlikelisi şu: İnsanlar artık neyin dış baskı, neyin iç hata olduğunu ayırt edemiyor. Her şey birbirine karışmış durumda. Bu da en büyük kırılma noktası. Çünkü bir toplum sorunun kaynağını net koyamazsa çözüm de üretemez. Tartışma uzar, sorun derinleşir, sonuç değişmez.

Bugün Türkiye’nin meselesi sadece ekonomi değil. Sadece dış politika hiç değil. Asıl mesele şu: Kurallar gerçekten işliyor mu, yoksa kişilere göre mi değişiyor? Eğer kurallar zayıflarsa, sistem kişilere kalır. Sistem kişilere kalırsa, hata büyür. Hata büyüdükçe, dışarıdan gelen en küçük baskı bile büyük bir krize dönüşür.

Ve belki de en rahatsız edici gerçek şu:
Toplum artık bazı şeylere alışıyor.
Denetimsizliğe alışıyor.
Adaletsizliğe alışıyor.
Geçici çözümlere alışıyor.

Alışmak, çürümenin en sessiz halidir. Gürültü yapmaz ama derinden ilerler.

Kimse kendini kandırmasın. Dış güçler elbette kendi çıkarının peşinde. Her zaman da öyle oldu. Ama o fırsatı doğuran bizim içerde görmezden geldiklerimiz. İhmal, denetimsizlik, “nasıl olsa bir şey olmaz” anlayışı… bunlar birikiyor, büyüyor, sonra karşımıza kriz diye çıkıyor.

Ve artık şu sorudan kaçamayız:
Bizi gerçekten kim sıkıştırıyor?

Dışarıdakiler mi?
Yoksa içeride normalleştirdiklerimiz mi?

Cevap hoşumuza gitmeyebilir. Ama gerçek değişmez. Çünkü bir ülkeyi düşman zayıflatmaz tek başına. Asıl çöküş, içeride alışılan yanlışlarla başlar.

Sözün özü:
Türkiye kuşatma altındaysa, bu sadece dışarıdan değildir. Asıl kuşatma, içeride görmezden gelinen zafiyetlerdir. Ve hiçbir dış güç, bizim kendi elimizle büyüttüğümüz sorunlar kadar etkili olamaz.

Yazarın tüm yazıları