TÜM BİLDİKLERİNİZİ UNUTUN 8 Mart 1857’de grev, yangın ve ölen işçiler yok

Petrol-İş Kadın Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Selgin Zırhlı Kaplan, 8 Mart’ın tarihçesine dair akademik nitelikli bir araştırma yaptı. Buna göre 8 Mart 1857’de öyle bir grev, öyle bir yangın ve ölen kadın işçiler hiçbir resmi kayıt ve yayında, yok…

Yazı dizisi: 116’ncı yılında 8 Mart – 1

Diziye başlarken:

İşbu dizi;

Gebze Emek Haber Sitesi’nin Gebze Yenigün Gazetesi paydaşlığında yayın tarihi 8 Mart 2026’dan bir süre sonrası için tasarlanan 20 + 4 sayfalık özel bir gazete sayısının süregiden hazırlığından türemiştir.

İlgili sayının dört sayfalık ilavesinde her tür madde ve kullanım bağımlılığına dair psikologlar ve İl Emniyet Narkotik Şube kaynaklı kamudan veri ve görüşler ile birlikte

Merkezinde kadının yer aldığı görüşmelerle “Kent ve mimari”, “Akran zorbalığı”, “Adalet”, “Basın ve PR”, “Siyaset”, “Emek”, “Güzellik”, “Kültür sanat”, “Eğitim”, “Edebiyat”, "Mahalle baskısı", "Vefa"…konu edilecektir.

Söz konusu özel sayının konuklarından biri de Petrol-İş Kadın Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Selgin Zırhlı Kaplan olacak. Kaplan ile gerek kadın/emek merkezli yayıncılığı gerekse Gebze’deki efsanevi Flormar direnişi dâhil olmak üzere ülke genelinde yine Petrol-İş ile birlikte yerinde gördüğü, gözlemlediği ve dergide konu ettiği grev ve direnişlerden deneyimlerini konuştuk.

8 Mart 1857’ye dair tüm bildiklerimizi yerle yeksan eden, aslında altı yıl önce yayınlanan ancak Petrol-İş üyesi emekçi kadınlar şahsında çok sınırlı sayıda kişiye dağıtılan kitapta yer alan bilgileri de konuştuk ve bugün başlattığımız dizinin ilk üç bölümüne aldık..

Dizimiz, yayın süresince

aktanuslu@gmail.com ve WhatsApp (0535 259 96 55)

kanallarından iletişimle her tür görüş ve yoruma açıktır.

**

Önümüzdeki pazar…

8 Mart Dünya Kadınlar Günü veya bir diğer adıyla Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nün 116’ncı yıldönümü..

Bugüne adını veren veya anlamını yükleyen ise

8 Mart 1857, New York’ta 40 bin tekstil işçisi kadının düşük ücretler ve 16 saatlik ağır çalışma koşullarına karşı grev başlattığı tarihtir. Polisin müdahalesi ve fabrika yangını sonucunda 120-129 arası kadın işçinin hayatını kaybettiği bu olay, günümüzde 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nün temelini oluşturur.

şeklinde yazıla, anlatıla ve konuşula gelendir.

Ama işin aslı öyle değilmiş…

Petrol-İş Kadın Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Selgin Zırhlı Kaplan, 8 Mart’ın tarihçesine dair akademik nitelikli bir araştırma yaptı. Buna göre 8 Mart 1857’de öyle bir grev, öyle bir yangın ve ölen kadın işçiler hiçbir resmi kayıt ve yayında, yok…

Petrol-İş Sendikası tarafından 2020 yılının Şubat ayında yayınlanan, baskısı Özlem Matbaacılık Reklamcılık tarafından yapılıp sendika üyesi kadınlara ulaştırılan;

8 Mart’ın tarihçesi Geçmişten günümüze kadın mücadelesine kısa bir bakış adlı kitap veya kitapçığın önsözü dönemin ve günümüzün Petrol-İş Sendikası Genel Başkanı (Gebze Şube eski Başkanı ve Gebze Sendikalar Birliği eski sözcüsü) Süleyman Akyüz ile dönemin Merkez Yönetim Kurulu tarafından yazılan sunusu şöyle:  

“Kadınların Uluslararası Mücadele ve Dayanışma Günü 8 Mart’ın 110. (Günümüz itibariyle 116) yıldönümünde, kadınların çalışma yaşamında ve toplumsal hayatta eşitlik mücadeleleri sürüyor. Bu mücadelenin bir boyutu da sendikalı kadınların yürüttüğü mücadeledir.

Kadınların eşitlik, güvenceli gelecek, insan onuruna yakışır iş, eşit ücret, şiddetsiz yaşam mücadelesi yeni değil şüphesiz. 1800’lü yılların ortalarından itibaren sanayi devriminin etkisiyle artan işgücü ihtiyacı, kadınların fabrikalarda üretime katılmalarını arttırmış, grevlere katılan kadınların sayısı da aynı oranda artmıştır. Dönem dönem oy hakkı mücadelesiyle birleşen emek hakları mücadelesinde kadınların yolları pek çok kez kesişmiş, sadece kadınlardan oluşan grevler de yapılmıştır. Yaklaşık iki yüz yıl önce başlayan bu serüvende, kadınlar pek çok kazanım da elde etmiştir.

Elinizdeki kitapçık, bu mücadelenin geçmişine kısa bir bakış, kadın emeği tarihine küçük bir yolculuk. Petrol-İş MYK olarak kadın emeği tarihi yazılmadan emek tarihinin eksik kalacağını biliyoruz. 8 Mart tarihçesinin eksiksiz ve doğru bir şekilde aktarılmasının sendikal mücadeleye yapacağı katkıların da farkındayız.

Efsanelerden, hatalı ve yanlış bilgilerden arındırılmış 8 Mart tarihçesini işçi kadınların daha fazla hak elde etmesi için çaba yürüten sendikalı, sendikasız tüm kadınların yararlanması dileğiyle yayınlamaktan mutluluk duyuyoruz.”

Kitabı hazırlayan Selgin Zırhlı Kaplan konuya şöyle bir önsözle girmiş:

“8 Mart’ın tarihçesi, kim tarafından, hangi kronolojik sıra takip edilerek yazıldı, ne zaman yazıldı, hangi olayların sonucunda ve hangi ihtiyaca göre doğdu kesin bir bilgiye ulaşmak zor. Tarihçeyi araştırırken, pek çok yanlış bilgiyle karşılaştık. Tarihçenin doğrusunu araştırırken, yanlışları da ortaya çıkardık.

8 Mart tarihçelerinde tekrarlana tekrarlana ezbere dönüşmüş olan 1857 yılı ile, bu yıl içerisinde 8 Mart’ın kaynağı olarak gösterilen olayların hiçbirisinin tarihsel verilerle desteklenmediğini keşfettik.

Sözü edilen tarihte gerçekleşmiş bir grev yok. O grev sonucunda fabrikaya kilitlenmiş kadın işçiler yok. Kilitlendikleri için yangında ölen kadın işçiler yok. Kısacası, böyle bir olay yok.

Amerika’da meydana geldiği iddia edilen bu yangın ve grev için tarihsel kayıtlara başvurduk. Resmi yangın kayıtları 1676‘dan itibaren ABD’de çıkan pek çok yangına yer verirken, 1857 yılında bir yangına rastlanmıyor. Bu yangın sonucu hayatını kaybeden kadın işçiler de doğal olarak yer almıyor. Bu grev ve yangın hikâyesinin hangi ihtiyaçla üretildiğini bilmiyoruz. Tahminlerimiz olsa da spekülasyondan öteye geçmeyecektir.

Sanayi devriminden itibaren gerçekleşen neredeyse bütün grevlerin de yazılı kaynaklarda yer aldığını belirtelim. Örnek olarak, tümüyle kadınların gerçekleştirdiği ilk grev ve yürüyüş olarak kabul edilen, 1828 tarihli Dover pamuk fabrikası grevini verebiliriz. ABD’nin New England eyaleti Cochero nehri kıyısında bulunan Dover pamuk fabrikasında 800 kadın, düşük ücretleri protesto etmek için ellerinde pankart ve dövizlerle fabrika etrafında yürümüştür. Bu yürüyüşün haberi, dönemin gazetelerinde yer almıştır.

Amerikan yangın tarihini araştırırken, 1857 yılına en yakın tarihte gerçekleşmiş fabrika yangınına Pemberton Dokuma Fabrikası faciasıyla ilgili haberde rastlıyoruz. 1860 yılında beş katlı bir fabrikanın mesai saatlerinde çökmesi sonucu çoğu kadın işçi enkaz altında kaldı. Kurtarma çalışmaları sırasında devrilen bir gaz lambasından çıkan yangın sonucu çok sayıda işçi korkunç bir şekilde can verdi. Ancak bugüne kadar yazılmış hiçbir 8 Mart tarihçesinde bu olaydan söz edilmemiştir.

1910 yılında Danimarka’nın Kopenhag kentinde gerçekleştirilen 2. Uluslararası Sosyalist Kadın Konferansı’nın belgelerinde, Clara Zetkin’in önerisinin yer aldığı metinde 8 Mart diye bir tarih ifade edilmemiş, “ortak belirlenecek bir tarihte kadınlara özel bir günün kutlanması gerektiği” belirtilmiştir. Uluslararası Kadınlar Günü’nün 8 Mart’a denk geldiği ilk yıl 1914’tür.

Pek çok bilgiye, doğrudan kaynağından araştırarak ulaştık. Doğruluğundan emin olmak için dönemin gazetelerini taradık. Kitapçıkta, tarihçede belirtilen olaylara ek olarak, kadın mücadelesi tarihinde önemli yer tutan bazı olaylara da yer verdik. Kadın emeği tarihine yapacağınız bu kısa yolculuğun bazı sorulara cevap niteliğinde olmasını umuyor, keyifli okumalar diliyoruz.”

Bu bölümdeki eski görseller

Avusturya’da yayınlanan İşçi Gazetesi’nin 20 Mart 1911 tarihli sayısında 19 Mart’ta kutlanan kadınlar gününe ilişkin “Kadınların hakları için” başlıklı haber. Haberde Viyana’da yaklaşık 20 bin kadının yürüdüğü ve kadınların, “Kadınlar için daha iyi koruyucu yasalar çıkartılsın! Kadınlara oy hakkı!” yazılı pankartlar taşıdığı belirtiliyor.

10 Ocak 1860’daki Pemberton Dokuma Fabrikası faciasından…

 

Yarın:

8 Mart’ın tarihçesi