08 Mart 2026
06:12
RAHİME ve CEMİLE KARDEŞLERE MİNNETLE 60 yıl sonra da 1 Mayıs Gebze’de gizli kutlanmıştı
Ülkemizde 8 Mart ilk defa 1921 yılında gizli koşullarda Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova kızkardeşler tarafından Ankara'da yapılan bir toplantıyla kutlandı. 60 yıl iki ay sonra da 1980 darbesinin ardından 1 Mayıs, Gebze Eskihisar’da gizlice kutlanmıştı
Yazı dizisi: 116’ncı yılında 8 Mart – 3
Bu bölümü bitirirken…
Öncelikle böylesi akademik bir çalışmaya imza atan Petrol-İş Kadın Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Selgin Zırhlı Kaplan’a bu dizide eserini değerlendirme izninden ötürü teşekkür iletmek, akademik ve aydınlatan çalışmasından ötürü tebrik etmek lazım. Onun da 8 Mart’ı kutlu olsun…
CHP Çayırova Kadın Kollarının önümüzdeki günlerde bu dizide değerlendirilecek dünkü seminerinde kadınların gerek dünyamız gerek ülkemizde yeterli veya yetersiz, uygulanabilen ve uygulamayan mevcut tüm haklarının bazı bedeller ödenerek edinildiği hatırlatıldı.
Dizinin dünkü bölümünde o bedeli ödeyenlerden Clara Zetkin ve Clara Lemlich’e atıfta bulunmuştuk.
Bugün ülkemizde 8 Mart kutlanıyorsa onu da bizden birilerine borçluyuz:
Ülkemizde 8 Mart ilk defa 1921 yılında gizli koşullarda Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova kızkardeşler tarafından Ankara'da yapılan bir toplantıyla kutlandı.
Gebze Yeni Haber’de; 1980 askeri darbesinin 40’ncı yıldönümünde, 2020’de yayınlanan “Hava Kurşun Gibi Ağır” adlı diziye geçen dönemin BMİS Genel Başkanı, (öncesinde Gebze Şube Başkanı) Adnan Serdaroğlu ile başlamıştım. Bir dönem sosyal tesis için yer ararken Eskisihar’da da bir yeri gözüne kestiren BMİS’in Gebze’deki geleneksel iftarları için tercihi bu yıl da Eskihisar, sebebi var…
Ülkemizde 1980 askeri darbesinin hemen ardından ilk 1 Mayıs kutlaması, 1981’de Eskihisar’da Osman Hamdi Bey Evi’nin bahçesinde gizli kapaklı kutlandı ve kutlayanlar arasında Adnan Serdaroğlu da vardı.
Yani yasakçı ve baskıcı zihniyet 1920’lerde, 1980’lerde ve 2020’lerde hep aynı…
Bu dizinin ilk bölümünde 8 Mart 1857’de anlatılan vakanın aslında olmadığı; o gün öyle bir grevin, yangının ve ölen işçilerin olmadığı, araştırmanın sahibi Selgin Zırhlı Kaplan’ın “8 Mart’ın tarihçesi” adlı eseri kaynak gösterilerek yayınlandı.
Bu bölümde okuyacaklarınızın tamamı ise ne yazık ki gerçek… Keşke onlar da, senaryodan ibaret olsaydı.
Yine bir diğer gerçek ise sermaye, her dönem her zaman sömürüyor. Fabrikalarda kadın işçiler, yangınlarda 1910’larda New York’ta da ölüyor. 2020’lerde Dilovası’nda da…
Ama kadınlar, direnmekten hiç vazgeçmiyor.
Direnen tüm kadınlara şükran ve minnet ve saygıyla ve hürmetle…
Triangle Gömlek Fabrikası Yangını
25 Mart 1911
New York kadın gömleği sektörünün Kasım 1909’da başlayan, Şubat 1910’da sona eren yaklaşık 4 aylık grevi, Eylül 1909’da Triangle fabrikasında başlayan direnişin devamıydı. 20 binin isyanı olarak adlandırılan grevden iki yıl sonra, 25 Mart 1911’de Triangle fabrikasında yaklaşık bin kişinin çalıştığı bir sırada, sigara izmaritinden çıktığı tahmin edilen büyük bir yangın meydana geldi.
Yangında çoğu henüz 20’sinde bile olmayan, göçmenlerden oluşan, 129’u kadın, 146 işçi yaşamını yitirdi.
- katta başlayan yangın, kısa sürede diğer katlara yayıldı. Yangın alarmı 16:45’te çaldı, onuncu kata haber verildi, dokuzuncu kat yangını geç öğrendi. En çok kayıp, bu nedenle 9. katta verildi. Ölenlerin çoğu, yaşları 14-25 ara sında değişen genç kadınlarla kız çocuklarıydı. Daha iyi çalışma ve yaşama koşulları için Rusya ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden ABD’ye göç etmişlerdi. Hayatını kaybeden 129 kadın işçinin 48’i sendika üyesiydi.
Yangında bu kadar çok kayıp verilmesi fabrika sahiplerinin iş çıkışı hırsızlığa karşı çantaları daha kolay kontrol edebilmeleri için asansör sayısını bire indirmelerine; izinsiz dışarı çıkmalarını önlemek için yangın merdivenlerine açılan kapıları kilitlemelerine bağlanıyor.
Mahkeme boyunca Harris ve Blanck’ın, kapıları bilerek kilitleyip kilitlemedikleri tartışıldı, yüzden fazla tanık dinlendi. Ancak Triangle Gömlek Fabrikası’nın sahipleri Max Blanck ve Isaac Harris, yangında bu kadar çok kişinin ölmesine yol açan “kapıların kilitli olduğu” gerçeğini hiçbir zaman kabul etmediler. Hatta tanıklara tersi yönde ifade vermeleri için baskıdan para teklifine kadar her yolu denediler. 4 Aralık’ta oluşturulan jürinin, iki saatlik karar toplantısından sonra Harris ve Blanck’in delil yetersizliğinden beraatine karar verildi.
5 Nisan’da cenaze ve anma yürüyüşü düzenlendi. Kadın Sendikalar Birliği ve Local 25 Sendikası matem yürüyüşünü protestoyla birleştirdi. Yüzbinlerce işçi o gün iş bırakarak protesto yürüyüşüne katıldı. Triangle yangını, ayrıca New York’ta bina ve yangın güvenliği konusunun tekrar tartışmaların gündemine girmesine neden oldu.
1912 Lawrence “Ekmek ve Gül” Grevi
1912 kışında, ABD’nin Lawrence kentinde tekstil sektöründe çalışan işçiler çalışma koşullarını, düşük ücretleri ve uzun iş saatlerini protesto etmek için greve çıktılar. 1912 yılına gelindiğinde, tüm Lawrence fabrikalarında toplam 32 bin kadın, erkek ve çocuk çalışıyordu. Yeni bir yasayla kadınlar için çalışma süresi haftalık 54 saate düşürülmüş, bunun üzerine işverenler ücretlerde kesintiye başlamıştı.
Dünya Sanayi İşçileri Sendikası (IWW) tarafından organize edilen grev, Amerikan tarihinde en büyük, en şiddetli tekstil grevi olarak geçmiştir. Grevcile rin çoğu göçmenlerden oluşuyordu. 11 Ocak’ta başlayan grev, 14 Mart’a ka dar sürdü. Grevi başlatan, Everett pamuk fabrikasında çalışan 200 Polonyalı kadın işçinin ücretlerin azaltılmasını protesto için iş bırakmasıydı.
Grevin devam ettiği 29 Ocak’ta gösteri sırasında açılan ateş sonucu Anna LoPizzo adlı kadın işçi hayatını kaybetti. Polis tarafından işlendiği tahmin edilen cinayet, sendika üyesi olan Joseph Ettor ve Arturo Giovannitti’ye yük lenmeye çalışıldı. Aylarca süren mahkemenin sonucunda 26 Kasım 1912’de beraat ettiler.
Grevin, ekmek ve gül grevi olarak anılmasının, kadın göstericilerden birinin elinde taşıdığı “ekmek de istiyoruz, gül de” yazılı bir dövizden kaynaklandığı belirtiliyor
Kadınlar Günü 8 Mart’ta ilk kez 1914’te kutlandı
Avrupa’da 1914 yılında düzenlenen kadınlar günü etkinlikle rinde savaşa karşı dayanışmanın yükseltilmesi gündemdeydi. Ayrıca, her ülke kendi gündemini de oluşturmuştu.
Örneğin, Hollanda’da yayınlanan “Proleter Kadın” dergisinin kadınlar günü afişinde “kadınlara oy hakkı”, “doğum sigorta sı”, “ücretsiz sağlık hizmetleri”, “kreş hakkı” gibi talepler göze çarpıyor. Kadınlar gününün 8 Mart’ta kutlandığı ilk yıl 1914’tür
8 Mart 1914, Almanya
Almanya’da da 8 Mart’ta kadınlar gününün gündeminde oy hakkı vardı. 8 Mart 1914 tarihli “KADINLARA OY HAKKI” başlıklı bir afişte, kadınlar oy hakkıyla ilgili bir toplantıya çağrılıyor. Toplantı çağrı metninde “Devlete ve topluma karşı görevlerini yerine getiren, vergi ödeyen, işçi, anne ve vatandaş olarak bü tün görevlerini yerine getiren kadınlar, önyargılar nedeniyle va tandaşlık haklarının tümünden yararlanamıyor. Doğal bir insan hakkı olan oy hakkı savaşmak için her kadının ve her kadın çalışanın kararlı, sağlam iradeli olması gerekir. Tüm kadınları ve kız çocuklarını toplantımıza bekliyoruz.” sözleri yer alıyor
8 Mart 1917 Rusya’da Şubat Devrimi
Eski takvime göre 23 Şubat, günümüz takviminde 8 Mart’a denk gelen gün de, Rusya’nın başkenti Petrograd’ın merkezinde bulunan Nevsky Prospekt caddesinde on binlerce kadın ellerinde pankartlarla çıktılar.
Sloganlar, vatan savunması yapan askerlerin korunmasıyla ilgiliydi. “Vatanı koruyan evlatlarını besle”, “asker ailelerinin karnesini, özgürlük savunucularını ve halk barışını destekle”. Gösteride köylerden kadınların yanısıra işçi kadınlar da yer alıyordu.
Aynı gün, öğleden sonra, ekmek kıtlığını protesto etmek için greve başlayan Vyborg bölgesi kadın tekstil işçileri de katıldı gösterilere. Daha sonra erkekler de dahil oldu ve öğleden sonra 100 bin işçi greve katıldı. İşçiler, Vinyborg tarafını şehir merkezine bağlayan Liteiny Köprüsü’nü geçmeye çalışırken polislerle çatışmalar oldu. Göstericiler dağıtıldı. Birkaç bini sadece köprüyü geçebildi.
Ertesi gün 150 bin işçi sokaklara döküldü. Nevsky işgal edildi. Şubat devrimi yaklaşık 8 gün sürdü.
8 Mart resmi tatil ilan ediliyor
1917 Ekim devrimiyle kurulan Sovyet hükümetinin ilk kadın ba kanı Aleksandra Kollontay’ın önerisiyle 8 Mart resmi tatil ilan edilir. Komünist Enternasyonal’in 1921 yılı kadın sekretaryasındaki Bulgar kadınların önerisiyle 8 Mart, ilk olarak sosyalist ülkelerde Uluslararası Kadınlar Günü olarak kutlanmaya başlanmıştır.
Ülkemizde 8 Mart ilk defa 1921 yılında gizli koşullarda Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova kızkardeşler tarafından Ankara'da yapılan bir toplantıyla kutlandı. İlk kitlesel kutlama ise 1975 yılında İlerici Kadınlar Derneği tarafından gerçekleştirildi
Birleşmiş Milletler’in kararıyla 8 Mart tüm dünyada resmen kadınlar günü kabul olarak edildi.
Foto: Amsterdam’da 8 Mart 1914 kadınlar günü kutlaması. Arabanın üzerinde “Anayasa’da kadınlara oy hakkı, 8 Mart kadınlar günü” yazısı yer alıyor.
Foto: 5 Nisan 1911’de Triangle gömlek fabrikası yangınında hayatını kaybedenler için, on binlerce kişinin katıldığı cenaze yürüyüşü düzenlendi.
DİZİDE YARIN
Kadınların Ekonomik Gücü ve Karar Mekanizmalarındaki Yeri
SMMM Tülin Keçeci Güngör
CHP İl eski Saymanı ve Milletvekili Adayı
CHP Çayırova İlçe Kadın Kolları'nın dünkü seminerinden...
DİZİDE DÜN
Clara’lar ne diyorsa o
Hemen şu anda grev oylaması öneriyorum
https://www.gebzeemek.com/haber/guncel/hemen-su-anda-grev-oylamasi-oneriyorum/3232.html
Habere ait diğer görseller
Güncelleme:
08 Mart 2026 06:19
BENZER HABERLER
